Σε μια εποχή όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι αλγόριθμοι, τα κοινωνικά δίκτυα και οι ψηφιακές πλατφόρμες επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο την καθημερινότητα, την εργασία, την ενημέρωση και τη δημοκρατική λειτουργία των κοινωνιών, η Πληροφορική δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται πλέον ως γνώση αποκλειστικά για ειδικούς.
Στο άρθρο «Όταν η Τεχνολογία Γίνεται Δημοκρατικό Πρόβλημα» υποστήριξα ότι το ψηφιακό χάσμα δεν είναι απλώς τεχνικό πρόβλημα. Είναι πρόβλημα συμμετοχής, ισότητας και δημοκρατικής λειτουργίας. Όταν ένας πολίτης δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει μια ψηφιακή δημόσια υπηρεσία, όταν δεν μπορεί να κατανοήσει βασικές έννοιες της τεχνολογίας ή όταν αδυνατεί να αξιολογήσει την επίδραση των αλγορίθμων στην καθημερινότητά του, τότε δεν έχουμε απλώς έλλειμμα δεξιοτήτων. Έχουμε έλλειμμα δημοκρατίας. Γι’ αυτό και ο πρώτος άξονας που πρότεινα ήταν σαφής:
Η ψηφιακή εκπαίδευση από το σχολείο ως την τρίτη ηλικία.
Όχι ως προαιρετική πολυτέλεια. Όχι ως αποσπασματικό σεμινάριο. Όχι ως ευκαιριακή κατάρτιση όταν εμφανιστεί κάποιο πρόγραμμα χρηματοδότησης. Αλλά ως διαρκής εθνική προτεραιότητα, με κοινωνικό, εκπαιδευτικό και δημοκρατικό χαρακτήρα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τα Ανοικτά Διαδικτυακά Μαθήματα της Ένωσης Πληροφορικών Ελλάδας αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.
Από τη διαπίστωση στη δράση
Η Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας διοργανώνει κύκλους ανοικτών διαδικτυακών μαθημάτων, με ελεύθερη συμμετοχή για όλους και χωρίς κόστος. Σύμφωνα με την ίδια την ΕΠΕ, ένας από τους βασικούς σκοπούς της είναι η προώθηση της γνώσης και χρήσης των πληροφορικών αγαθών από το κοινωνικό σύνολο, καθώς και η αντιμετώπιση της τεχνοφοβίας και του «αναλφαβητισμού» στην Πληροφορική.
Αυτή η διατύπωση είναι κρίσιμη. Διότι μεταφέρει την Πληροφορική από το επίπεδο της επαγγελματικής ειδίκευσης στο επίπεδο της κοινωνικής ανάγκης.
Η Πληροφορική δεν αφορά πλέον μόνο όσους γράφουν κώδικα. Αφορά τον γονέα που προσπαθεί να καταλάβει τι σημαίνει Τεχνητή Νοημοσύνη για το παιδί του. Τον ηλικιωμένο που εξαρτάται από ψηφιακές υπηρεσίες του κράτους. Τον εκπαιδευτικό που καλείται να προσαρμοστεί σε νέα εργαλεία. Τον πολίτη που πρέπει να κατανοήσει τι σημαίνει επιτήρηση, προσωπικό δεδομένο, αλγόριθμος, αυτοματοποίηση, ψηφιακή ταυτότητα.
Με άλλα λόγια, τέτοιες πρωτοβουλίες δεν είναι απλώς εκπαιδευτικές. Είναι δημοκρατικές υποδομές γνώσης.
Ο Ζ’ κύκλος μαθημάτων και η νέα θεματολογία
Ο Ζ’ κύκλος ανοικτών μαθημάτων της ΕΠΕ πραγματοποιείται από τις 24 Μαΐου έως τις 27 Ιουνίου 2026 και περιλαμβάνει οκτώ διαδικτυακά μαθήματα. Τα μαθήματα απευθύνονται σε οποιονδήποτε, χωρίς να προαπαιτούνται εξειδικευμένες γνώσεις Πληροφορικής ή άλλες τυπικές προϋποθέσεις συμμετοχής, πραγματοποιούνται ζωντανά μέσω Zoom και οι εισηγητές συμμετέχουν εθελοντικά. Η θεματολογία του κύκλου είναι αποκαλυπτική της εποχής μας:
| Θεματική | Γιατί έχει σημασία |
|---|---|
| Τεχνολογίες επιτήρησης συνόρων | Συνδέει την τεχνολογία με τα ανθρώπινα δικαιώματα |
| Η ανθρώπινη γλώσσα ως δεδομένα | Αγγίζει την καρδιά της ΤΝ και της επεξεργασίας πληροφορίας |
| Η φύση της Τεχνητής Νοημοσύνης | Θέτει φιλοσοφικά και οντολογικά ερωτήματα για τους αλγορίθμους |
| Λογισμικό και διαστημικές αποστολές | Δείχνει το εύρος εφαρμογών της Πληροφορικής |
| Γονείς στην εποχή της ΤΝ | Φέρνει την τεχνολογία μέσα στην οικογένεια |
| Ηθικά διλήμματα και ρομπότ | Μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από τον τεχνικό ενθουσιασμό |
| Είναι η τεχνολογία ουδέτερη; | Θέτει το πολιτικό και κοινωνικό ερώτημα της τεχνολογίας |
| Ηθική, εμπιστοσύνη και AI | Αγγίζει το κεντρικό ζήτημα της εμπιστοσύνης στα νέα συστήματα |
Αναλυτικά θα διαβάσετε στον σύνδεσμο: https://courses.epe.org.gr/prosechi-mathimata/
Αυτός ο κατάλογος δείχνει ότι η σύγχρονη ψηφιακή εκπαίδευση δεν μπορεί να περιορίζεται στο «πώς χρησιμοποιώ έναν υπολογιστή». Πρέπει να απαντά στο βαθύτερο ερώτημα: πώς κατανοώ την τεχνολογική κοινωνία μέσα στην οποία ζω;
Aπό το σχολείο ως την τρίτη ηλικία
Στο προηγούμενο άρθρο μου υποστήριξα ότι η ψηφιακή παιδεία πρέπει να ξεκινά από το σχολείο και να φτάνει έως την τρίτη ηλικία, με μετρήσιμους στόχους και με ιδιαίτερη προσοχή στη γλωσσική διάσταση της τεχνολογίας (1ος άξονας). Η απουσία γέφυρας ανάμεσα στην ελληνική γλώσσα και τη διεθνή τεχνική ορολογία είναι ένας από τους λόγους που πολλοί πολίτες μένουν έξω από τη νέα ψηφιακή πραγματικότητα. Τα Ανοικτά Μαθήματα της ΕΠΕ κινούνται ακριβώς σε αυτή την κατεύθυνση.
Δεν απευθύνονται μόνο σε ειδικούς. Δεν απαιτούν προηγούμενη τεχνική κατάρτιση. Δεν έχουν οικονομικό εμπόδιο συμμετοχής. Δεν περιορίζονται γεωγραφικά. Και επειδή μαγνητοσκοπούνται και παραμένουν διαθέσιμα στο αρχείο μαθημάτων, μπορούν να λειτουργήσουν και ως διαρκής πηγή γνώσης για ανθρώπους που δεν μπορούν να παρακολουθήσουν ζωντανά. Αυτό είναι ένα μοντέλο που αξίζει να αναδειχθεί: ανοικτή γνώση, χωρίς κόστος, χωρίς προαπαιτούμενα, με κοινωνικό προσανατολισμό.
Αν θέλουμε πραγματικά ψηφιακή εκπαίδευση από το σχολείο ως την τρίτη ηλικία, τέτοιες δράσεις πρέπει να πάψουν να θεωρούνται περιφερειακές ή εθελοντικές εξαιρέσεις. Πρέπει να γίνουν μέρος μιας ευρύτερης εθνικής στρατηγικής ψηφιακής παιδείας.
Η ψηφιακή εκπαίδευση δεν είναι μόνο δεξιότητα — είναι άμυνα της δημοκρατίας
Η συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη, την επιτήρηση, τα δεδομένα, τα «μαύρα κουτιά» των αλγορίθμων και την εμπιστοσύνη στην τεχνολογία δεν αφορά μόνο τους πληροφορικούς. Αφορά κάθε πολίτη.
Διότι ο πολίτης του 21ου αιώνα δεν καλείται απλώς να χρησιμοποιεί εφαρμογές. Καλείται να ζει μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι εφαρμογές, οι πλατφόρμες και οι αλγόριθμοι επηρεάζουν τις επιλογές του, την ενημέρωσή του, την εργασία του, την πρόσβασή του σε υπηρεσίες, ακόμη και τη σχέση του με το κράτος. Αν δεν κατανοεί αυτό το περιβάλλον, τότε δεν συμμετέχει ισότιμα. Και αν δεν συμμετέχει ισότιμα, τότε η τεχνολογία παύει να είναι εργαλείο προόδου και γίνεται μηχανισμός αποκλεισμού.
Η ΕΠΕ, τραναχτό παράδειγμα δημόσιου ρόλου της κοινότητας Πληροφορικής
Η αξία της πρωτοβουλίας της ΕΠΕ βρίσκεται και σε κάτι ακόμη: δείχνει ότι η κοινότητα των Πληροφορικών μπορεί να έχει δημόσιο ρόλο.
- Όχι μόνο να παράγει λογισμικό.
- Όχι μόνο να στελεχώνει επιχειρήσεις.
- Όχι μόνο να υποστηρίζει έργα ψηφιακού μετασχηματισμού.
Αλλά και να εξηγεί, να εκπαιδεύει, να γεφυρώνει, να μειώνει την τεχνοφοβία και να βοηθά την κοινωνία να αποκτήσει κριτική σχέση με την τεχνολογία.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην Ελλάδα, όπου η δημόσια συζήτηση για την τεχνολογία συχνά εγκλωβίζεται ανάμεσα σε δύο άκρα: από τη μία ο άκριτος τεχνολογικός ενθουσιασμός και από την άλλη η φοβική απόρριψη κάθε νέου εργαλείου.
Αυτό που λείπει είναι η ώριμη, δημόσια, προσιτή τεχνολογική παιδεία.
Αν η τεχνολογία γίνεται δημοκρατικό πρόβλημα, τότε η ψηφιακή εκπαίδευση είναι μέρος της λύσης.
Τα Ανοικτά Μαθήματα της ΕΠΕ δεν λύνουν από μόνα τους το ψηφιακό χάσμα της χώρας. Δείχνουν όμως έναν σωστό δρόμο: ανοικτή πρόσβαση στη γνώση, χωρίς οικονομικά εμπόδια, χωρίς προαπαιτούμενα, με θεματολογία που συνδέει την Πληροφορική με την κοινωνία, την ηθική, την οικογένεια, τα δικαιώματα και τη δημοκρατία. Και αυτό ακριβώς είναι το νόημα του πρώτου άξονα:
Η ψηφιακή εκπαίδευση από το σχολείο ως την τρίτη ηλικία δεν είναι ένα ακόμη εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Είναι προϋπόθεση ισότιμης συμμετοχής στη σύγχρονη δημοκρατία.
